مقدمه

ما هر مبناي را كه نسبت به انسان اختيار كنيم، در يك نكته جاي هيچ گونه شك و ترديد نيست و آن اينكه انسان وقتي چشم به جهان مي‌گشايد موجوديست ضعيف و ناتوان كه توانايي هيچ كاري را ندارد؛ به عبارت ديگر او قوه ي محض است كه اگر بخواهد توانايي ذاتي و اكتسابي خود را به فعليت برساند نياز به اجتماع دارد؛ طوري كه عده اي انسان را حيوان اجتماعي مي‌داند. امروز جامعه شناسان بر اين  نكته اتفاق نظر دارند كه اگر انسان قادر است تكلم كند يا بينديشد و فراگيرد يا مهارت هاي مهم فني، تكنيكي، هنري و...به دست آورد، اگر انسان مي‌تواند خالق تمدن و فرهنگ باشد و...همه در سايه ي جامعه و از طريق حشر و نشر در اجتماع حاصل مي‌شود. اولين و مهمترين كانون كه بر انسان تأثير مي‌گذارد و او را از موجودي ضعيف و ناتوان بي‌همه چيز به موجود توانا و آگاه و خلاق و با اراده تبديل مي‌كند، كانون خانواده است. با توجه به اهميتي كه خانواده در جامعه پذيري و شكل گيري شخصيت انسان دارد، لازم است بدانيم خانواده در دين اسلام كه خود را ضامن سعادت دنيا و آخرت انسان معرفي مي‌كند، چه جايگاهي دارد به عبارت ديگر، يك خانواده ي الگو، چه خانواده اي است و معيارهاي ديني آن كدام است؟

براي يافتن پاسخ سؤالات فوق لازم است ابتدا بدانيم خانواده چيست؟ عناصر تشكيل دهنده ي آن كدام است؟ حقوق و تكاليف اعضاي آن نسبت به هم چيست؟ تا در نهايت معلوم شود از نظر اسلام يك خانواده ي نمونه چه معيارهايي دارد؟

 يكى از خصايل اخلاقى انسان كه داراى ارزش و اهميت فوق العاده اى است, امانت و امانت دارى است.

امانت در فرهنگ لغت, داراى معانى مختلفى است; پاس دارى, حفاظت, امـنـيـت, امـان, مـواظبت, مراقبت, رازدارى, نگه دارى, آسايش و آرامـش روح و جـان از جـمـلـه مـعانى امانت است و مفاهيمى چون: خـيـانـت, دزدى و چـپـاول, بى وفايى, ايجاد رعب و وحشت, نيرنگ, جـاسـوسـى, نـفاق, بهتان, كتمان حقيقت و بى مبالاتى در نگه دارى اسرار, متضاد آن مى باشد.

* خـداونـد در قـرآن نـسـبـت بـه حـفظ امانت و سپردن آن به دست صـاحـبـانشان مى فرمايد: (ان الله يامركم ان تودوا الامانات الى اهـلـهـا...1; خـداونـد به شما فرمان مى دهد كه امانت ها را به صاحبانش بدهيد( .

* امـام عـلى(ع) درباره امانت دارى مى فرمايد: (الامانه والوفاء صـدق الافـعـال والـكـذب والافـتراء خيانه الاقوال5; امانت دارى و وفـادارى, راسـتـى افـعـال (اعـمال) است و دروغ و بهتان, خيانت اقوال (گفته ها).)

از خصلت های بسیار زیبا و پسندیده، امانتداری و بازگرداندن بموقع و همراه با حفظ سلامت امانت است. معمولاً انسان در زندگی به انسان های امین نیازمند می شود، تا مال، وسیله، راز یا مطلب مهمی را نزد آنها به امانت بسپارد. امانت گذاری ناشی از اعتماد به امانت گیرنده است. حفظ امانت دیگران، مراعات اعتماد آنها و احترام به احساسات پاک انسانی است.

امانت و امانتداری از موضوعاتی است که در فرهنگ دینی بسیار مورد تاکید است؛ در قرآن کریم در آیات متعددی به رعایت امانت توصیه شده است؛ از جمله در سوره نساء آیه 58 :«ان الله یامرکم ان تودوا الامانت الی اهلها » (خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به اهلش برگردانید.)